Rannsókn Heilsugęslunnar į Akureyri
Į starfssvęši Heilsugęslustöšvarinnar į Akureyri (HAK) var gerš rannsókn įriš 2000 - 2001 į tengslum žyngdar grunnskólabarna viš lķšan žeirra og nįmsįrangur. Rannsóknin nįši til nemenda ķ 4., 7. og 10. bekk eša žeirra aldursflokka sem žreyta samręmd próf. Śrvinnsla var ķ höndum Magnśsar Ólafssonar, Kjartans Ólafssonar og Rósu Eggertsdóttur. Borinn var saman lķkamsžyngdarstušull (LŽS), įrangur į samręmdum prófum og śtkoma śr višurkenndum spurningalista um lķšan, Youth Self Report (YSR), sem geršur er fyrir börn į aldrinum 8 til 11 įra. Listinn var žvķ ašeins lagšur fyrir ķ 7. og 10. bekk.
Ķ rannsóknarhópnum voru 819 nemendur og fengust upplżsingar um 70% žeirra, eša 568. Žyngdaraukning frį skólaįrunum 1970 - 1971, 1980 - 1981 og 1990 - 1991 var borin saman viš śtkomu rannsóknarinnar. Notašar voru upplżsingar śr heilsufarsskżrslum skólanna og reiknašur śt lķkamsžyngdarstušull sambęrilegra hópa.

Nišurstöšur
Marktęk žyngdaraukning kom ķ ljós frį 1970 til 1990 en ekki frį 1990 til 2000, žį lękkaši LŽS lķtillega ķ öllum įrgöngum.
Hęgt var aš sjį fylgni į milli lķšanar barnanna og žyngdar žeirra ķ 10. bekk en hśn męldist ekki marktęk. Hśn kom žannig fram aš hękkandi LŽS fylgdi verri lķšan, žaš er aš segja hękkandi gildi į YSR. Ekki var um žetta aš ręša hjį 7. bekk. Tengsl milli kynferšis og ofžyngdar męldust ekki. Samvirkni kyns og žyngdar reyndist ekki marktęk.

Viš samanburš į dreifbżli og žéttbżli kom enginn munur ķ ljós en hafa skal ķ huga aš śrtakiš er lķtiš og ef marktęk śtkoma į aš fįst į slķkum samanburši žarf rannsóknin aš nį til fleiri landshluta.

Žegar nįmsįrangur alls hópsins var skošašur kom ekki ķ ljós marktęk lķnuleg fylgni milli ofžyngdar og slaks nįmsįrangurs hópsins. Hins vegar žegar tengslin eru skošuš ķ hverjum bekk fyrir sig kemur fram fylgni ķ 10. bekk, lękkandi einkunnir fylgja žar hękkandi LŽS. Ķ 10. bekk var sérstaklega óskaš eftir upplżstu samžykki bęši foreldra og nemenda. Žetta hafši aš sögn rannsakenda įhrif į heimtur. Žaš mį žvķ ķhuga hvaša hópur žaš var ķ 10. bekk sem ekki tók žįtt. Mį vera aš žetta brottfall śr žeim hópi hafi skekkt nišurstöšur žess įrgangs. Ekki var heldur tekiš fram hversu stórir hóparnir voru sem um ręddi. Gera mį rįš fyrir aš žar sem brottfall śr 10. bekk var meira vegna žessarar samžykkiskröfu til nemenda žį hafi žaš veriš undir mešaltali įrganganna sem var 70%.

Viš žaš aš fjarlęgja einstaklinga sem voru meš mjög hį gildi į YSR (70 og yfir) kom žó fram marktęk fylgni milli žungra annars vegar og mešalžungra og léttra hins vegar meš tillit til nįmsįrangurs. Žegar breytileika lķšanar var haldiš föstum hélst sambandiš į milli žyngdar og nįmsįrangurs.

Rannsókn Magnśsar og félaga sżnir žvķ bara takmörkuš tengsl milli žyngdar og nįmsįrangurs. Notkun YSR sem millibreytu hafši ekki įhrif.

Umręša
Hér mį staldra viš og skoša betur valda žętti og velta fyrir sér orsök og afleišingu. Žaš er lķklegt, eins og tekiš er fram ķ umfjöllun um rannsóknina, aš ešlilegar skżringar séu į aukinni vanlķšan žungra nemenda ķ 10. bekk. Į žessum aldri verša nemendur viškvęmir fyrir sjįlfum sér og śtliti sķnu og įlit vinahópsins skiptir miklu mįli. Skżringar į vanlķšan of žungra getur veriš aš finna ķ žessum ešlilegu sveiflum sem einkenna kynžroskaaldurinn og lķklegt er aš ein męling meš YSR geri ekki rįš fyrir žessum žįttum.

Ķ grein Dr. J. Douglas Willms vķsindamanns ķ Kanada, Early childhood obesity: a call for early surveillance and preventive measures, frį įrinu 2004 koma fram athylgisveršar įbendingar um rannsóknir sem žessar. Hann skrifar um rannsókn sem gerš var į Nżfundnalandi og Labrador og sżndi aš 8% barna į žessu svęši į aldrinum žriggja og hįlfs til fimm og hįlfs įrs ęttu viš offitu aš strķša og 17% ķ višbót vęru of žung. Hann bendir į aš taka žurfi tillit til žess aš sum börn eru óvenju hįvaxin eša lįgvaxin eftir aldri og gefa žvķ skakka mynd af lķkamsžyngdarstušli. Einnig śtskżrir hann aš fituvefir lķkamans safna mestri fitu į žremur sķšustu mįnušum fósturskeišs og fram aš eins įrs aldri, į kynžroskaskeišinu og seint į unglingsįrunum. Ķ kjölfar hvers skeišs kemur sķšan tķmabil žar sem börnin lengjast mikiš og lķkamsžyngdarstušullinn lękkar. Samkvęmt žessu var śrtak könnunar Dr.Wilm, eša stór hluti žess, į mišju lengingarskeiši žegar rannsóknin var gerš. Ekki er getiš um žessa žętti ķ rannsókn Heilsugęslustöšvarinn į Akureyri en full įstęša er til aš ętla aš žeir skekki nišurstöšur hennar aš einhverju leyti.

Hér vęri jafnvel įstęša til aš gera langtķma rannsókn žar sem žróun LŽS er skošuš. Magnśs og félagar hans benda į annan galla lķkamsžyngdarstušuls en hann er aš aukinn vöšvamassi męlist ķ auknum LŽS. Hęgt vęri aš gera athugun žar sem LŽS og nįmsįrangur eru skošašir hjį sama įrgangi nokkrum sinnum, žaš er langtķma rannsóknarsniš. Hęgt vęri aš bera saman normaldreifša einkunn į samręmdum prófum žar sem žau eru til, en mišaš viš nśverandi kerfi žį ęttu slķkar męlingar aš verša til fyrir nemendur yfir 10 įra tķmabil. Einnig vęri hęgt aš bera LŽS saman viš ašrar breytingar en einkunn į samręmdu prófi. Sś męling hefur veriš gagnrżnd en fįar ašrar standa til boša fyrir rannsakendur.

Önnur möguleg athugun vęri aš skoša brottfall śr framhaldsskólum og innritanir ķ hįskóla eftir įrgöngum og kanna žessi atriši meš tillit til LŽS. Męlingar į LŽS į eldri einstaklingum myndu vera lausar viš žį skekkju sem getur veriš vegna óreglulegs vaxtar sem oft einkennir žann aldurshóp sem aš hluta til var inn ķ rannsókn Magnśsar og félaga. Önnur möguleg athugun į tengslum į nįmsįrangri og LŽS vęri aš taka śrtak śr įrgangi, til dęmis 22 - 25 įra einstaklinga og flokka žį eftir hvort žeir hafi lokiš stśdentsprófi eša sambęrilegri menntun og kanna hvort marktękur munur sé į milli LŽS hjį žessum tveimur hópum.

Svo mį lķka spyrja hvort kemur į undan, ofžyngd eša slakur nįmsįrangur, ofžyngd eša vanlķšan. Slakir nemendur finna oft fyrir minnimįttarkennd og sjįlfsmynd žeirra bķšur hnekki žegar žeir gera sér grein fyrir stöšu sinni. Žeir žurfa oft į sérkennslu aš halda og breikkar žį enn biliš į milli žeirra og félaganna. Slķkt bil getur aukiš į félagslega einangrun og gert nemendum erfišara fyrir ķ skóla bęši ķ nįmi og félagslega. Einnig getur veriš aš žeir nemendur sem standa betur aš vķgi ķ skóla hafi umframtķma og getu til aš stunda heilsusamlegt tómstundastarf utan skólans į mešan žeir sem žurfa aš eyša meiri tķma ķ nįm hafa žar af leišandi minni tķma til aš stunda heilsusamlega hreyfingu, til aš mynda ķžróttastarf. Afstaša foreldra gęti einnig rįšiš hér miklu og hversu mikilvęgt žeir telja žaš vera fyrir barn sitt aš stunda heilsusamlegt lķferni. Žaš er ljóst aš margir ašrir žęttir geta skipt mįli ķ rannsókn sem nęr yfir jafn flókiš mįl og lķšan unglinga.

Magnśs og félagar koma ekki meš neinar upplżsingar um hvort um orsakasamband sé aš ręša. Af nišurstöšum rannsóknar žeirra er ekki hęgt aš fullyrša neitt almennt um samband į milli žessara žriggja atriša, lķšanar, LŽS og nįmsįrangurs. Nišurstöšur žeirra benda ķ raun frekar til aš lķšan hafi ekki įhrif į nįmsįrangur. Žaš aš nota LŽS sem męlikvarša į hollustu er ekki góš męling. Hugsanlega vęri hęgt aš męla hugtakiš hollustu śt frį beinum athugunum į žįtttakendum, dagbókarrannsóknum eša spurningalistum sem notašar eru til aš kanna hollustuhętti og lķfsstķl. Rannsaka žarf frekar mögulegt orsakasamband į milli hollustu, nęringar, lķšanar, žyngdar og nįmsgetu til aš hęgt sé aš greina hvaš séu frumbreytur, hvaš millibreytur sem ekki hafa nein įhrif og hvaš sé fylgibreytan.